Pazarlama, bir ürünün satımında potansiyel müşterinin ilgisinin celb edilmesinden (marketing) potansiyel müşterinin müşteriye dönüşmesine, yani satın alma işleminin gerçekleştirmesine (satış / sales) kadar olan süreçleri inceleyen ve kurgulayan bir alandır. İçerisinde bir ürünün veya markanın tanıtılması, potansiyel müşterilerin tespit edilmesi ve onlarla etkileşilmesi, müşteri memnuniyetinin ölçülmesi, satın almaya giden yolda müşterileri nelerin teşvik ettiği ya da nelerin durdurduğu gibi konular yer alır.

Tebliğ faaliyetlerinden kastımız, mümin insanın iman ve İslam ipine tutunmakta zorlanan veya o ipten aşağı kayan bir başka insana, iman ve islam ipine sımsıkı tutunabilmesi maksadı ile iletişim kurmasıdır.

Başlıktan da anlaşılacağı üzere, bu yazıda tebliğ faaliyetlerinin bir pazarlama cihetinden nasıl incelenebileceği konuşulacaktır. Bu bakış açısı; - Allah en iyi bilendir - bizlerin hayatını ters düz etmeyecek, Kadıköy'deki meyhaneleri kapatmayacak, Trump'ı sabahına hidayete erdirmeyecek belki ama biz müslümanların - umulur ki - tebliğ faaliyetlerini modern dünyanın araçlarını kullanarak da yapabilmesine imkan sağlayacak veya bu araçların kullanımını daha verimli hale getirecektir.

İlk olarak tebliğ faaliyetlerini bir pazarlama hunisi şeklinde inceleyeceğiz. Sonrasında tebliğ faaliyetleri ile reklamcılık (advertising) sektörünü ilişkilendireceğiz. Bu iki kısım bizlere bir çerçeve sağlayacaktır. Son olarak bu çerçeve kullanılarak İslamî tebliğin, İslam’a uygun bir şekilde, modern araçları kullanarak nasıl yapılabileceğini konuşacağız. Son kısımda, içerisinde gayr-i islamî içeriklerin yer aldığı platformlarda tebliğ yapmanın İslamîliği tartışması gibi kafa karıştıran bazı hususları da ele alacağız.

Öncelikle tebliği bir süreç olarak ele alalım ve bu süreci modelleyebilecek genel bir kavramı inceleyelim: pazarlama hunisi (marketing funnel). Pazarlama hunisi, pazarlama dünyasında bir kişinin bir marka veya üründen haberdar edilmesi ile başlayan satın almayı gerçekleştirmesi ve daha sonrasında sadık müşteriye dönüşmesi ile tamamlanan pazarlama süreçlerinin bütününü ele alan bir modeldir. Birinci aşama farkındalık (awareness aşamasıdır). Farkındalık aşaması kişinin islamı birinci el kaynaklardan duyması ile başlar. Bir vakfın instagram hesabındaki postların görülmesi, üst komşusunun / okul arkadaşının / meslektaşının Müslüman olması, turistik seyahatlerinde cami ve islami simgelerle karşılaşması ve saire insanları farkındalık aşamasına taşır veya farkındalıklarını güçlendirir. İkinci aşama  ilgi ve değerlendirme (interest & consideration) aşamasıdır ki bu aşama kişinin ruhani bir boşluk hissettiği, İslam'ı "acaba sorularımın cevabı burada olabilir mi" diye araştırdığı aşamadır. Kitaplar, seminer/webinerler ve email pazarlama kampanyaları bu adımdan bir sonraki adıma kişinin dönüşüm (conversion) gerçekleştirip gerçekleştirmeyeceğini belirleyen etmenlerdir. Üçüncü aşama: aksiyon ve ihtida/satın alma (action and conversion).  Bu aşama erişilmesi istenen minimum aşamadır. Eğer bu aşamaya insanlar varmıyorsalar, önceki aşamalar değersiz hale gelir. Kişinin aksiyona geçirildiği aşama burasıdır. Kişinin aksiyona geçebilmesi ticari bir ürünün için demo sürümleri, ücretsiz denemeler, indirimler bu aşamada uygulanır. İslam'da bunun en güzel örneklerinden biri zekatın kalbi İslam'a ısındırılmak için iman etmeyenlere verilebilmesidir. Birçok misyoner kitaplarında yemek ısmarlamanın kişi ile pozitif ünsiyet kurulmasına katkısından bahsedilmesi de benzer bir örnek sayılabilir. Bu aşama esasında huninin en alt katmanıdır. Bu katmanın tamamlanması, hedefin gerçekleştiği anlamına gelir. Ancak bunun yanı sıra bu sürece bir aşama daha konmuştur ki bu: sadakat ve tavsiye (loyality & advocacy). Yani satın alma sonrası memnuniyet duyularak tekrar satın alım gerçekleştirilmesi veya başkasına tavsiye edilmesi. İmanda sebat ve hidayete eren kişinin tebliğe başlaması bu katmanı ifade eder ki bu her mümine borç kılınmıştır.

İkinci yazıda, tebliğ faaliyetlerini bir pazarlama hunisi olarak ele almanın bize ne kazandıracağından, ne anlamı olduğunda bahsedeceğiz